Kwaliteit begint waar de zekerheid ophoudt
We praten in het mbo veel over kwaliteit. We meten haar, beschrijven haar, bespreken haar aan tafels en leggen haar vast in kaders. Maar misschien begint echte kwaliteit wel precies daar waar onze kaders ophouden.
Want kwaliteit ontstaat niet in een document. Ze ontstaat wanneer een team zichzelf een ongemakkelijke vraag durft te stellen. Wanneer een bestuurder niet alleen wil weten of alles op orde is, maar ook vraagt: waar maken we eigenlijk nog niet waar wat we belangrijk vinden? Wanneer studenten, docenten en werkgevers niet alleen worden bevraagd, maar daadwerkelijk onderdeel zijn van het gesprek over wat goed onderwijs is. Dat vraagt iets wat zich lastig laat vangen in indicatoren: kwetsbaarheid. Binnen het Kwaliteitsnetwerk mbo hebben we daar bewust voor gekozen. Met Referentiewaarden MBO hebben instellingen een gezamenlijk kader ontwikkeld om over kwaliteit te spreken, waarbij eigenaarschap en leren centraal staan. Dat betekent ook dat je bereid moet zijn je eigen praktijk op tafel te leggen. En precies daar wordt het interessant.
Want het is verleidelijk om vooral te laten zien wat goed gaat. Veel spannender is de vraag: wat durven we zichtbaar te maken als het nog níet goed genoeg is?
Kwaliteitstafels, peerreviews, instellingsdialogen, lerende netwerken en inmiddels ook de experimenten met panelreviews hebben pas betekenis als ze meer zijn dan instrumenten. Ze moeten aanleiding geven tot een gesprek waarin we elkaar niet bevestigen, maar verder helpen. Daarmee raakt kwaliteitszorg aan iets groters: vertrouwen.
De mbo-sector heeft de afgelopen jaren laten zien dat instellingen gezamenlijk en gericht aan kwaliteit kunnen werken. Vanuit die volwassen kwaliteitsaanpak klinkt dan ook een logische oproep: geef ruimte, vertrouwen en erkenning aan de manier waarop de sector zelf verantwoordelijkheid neemt voor kwaliteit. Maar vertrouwen krijg je niet cadeau.
Wie ruimte wil, moet ook bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen. Wie minder wil worden afgerekend op systemen, moet des te beter kunnen laten zien wat er in de praktijk gebeurt. En wie eigenaarschap claimt, moet ook openstaan voor de kritische blik van een ander.
Misschien is dát wel volwassen kwaliteitszorg: niet bewijzen dat je goed bent, maar laten zien dat je voortdurend beter wilt worden.
Dat vraagt dat we af en toe stoppen met antwoorden geven en betere vragen gaan stellen. Waar schuurt het? Wat houden we liever buiten beeld? Luisteren we werkelijk naar studenten en docenten, of organiseren we vooral dat zij gehoord kúnnen worden? En durven we onze eigen overtuigingen over goed onderwijs ter discussie te stellen?
De tweejaarlijkse publicatie Kwaliteit in beweging past precies in die gedachte. Niet als eindpunt, maar als momentopname: waar staan we, wat werkt, waar schuurt het en wat vraagt een volgende stap?
Want één ding weten we zeker: kwaliteit is nooit af. Misschien moeten we daar ook helemaal niet naar streven.Een sector die klaar is met kwaliteit, staat stil. Een sector die kwaliteit serieus neemt, blijft bewegen.
P.S. via deze weg nodig ik mijn collega-bestuurders van harte uit voor de Raad van Aangeslotenen op 24 november. Onder de titel ‘Besturen in onzekerheid. Waar laat je je door leiden?’ neemt Gerda van Dijk, hoogleraar Leiderschap en Samenleving aan de Universiteit voor Humanistiek, ons mee in een actuele en prikkelende verkenning.
Saskia Schenning
bestuursvoorzitter Kwaliteitsnetwerk mbo
