Het goede gesprek… of het foute gesprek?
Pieter Baay, december 2025
Niemand is tegen ‘een goed gesprek’, maar tijdens de Feestdagen blijkt het opeens niet zo gemakkelijk. Aan tafel met schoonfamilie blijft de één bij koetjes en kalfjes, terwijl de ander terechtkomt in verhitte discussies over veganistische kerstdiners. Het Kwaliteitsnetwerk mbo heeft ‘de dialoog’ als waarde, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan!
Tijdens de Raad van Aangeslotenen in november oefenen twintig mbo-bestuurders “het gesprek”. Na de 1) chit-chat, voeren zij in verschillende rondes 2) een discussie, 3) een onderzoekend gesprek en 4) een generatieve dialoog. Dat blijkt best ongemakkelijk, want hoe vaak voeren we nu écht nog een discussie? En als je als bestuurder de norm voelt om tot keuzes te komen, hoeveel ruimte is er dan voor het onderzoeken van onderliggende waarden of het genereren van creatieve ideeën?
De discussie verleerd
“Ik vond het ongemakkelijk om in ‘voor’ en ’tegen’ te blijven. Het verrijkt wel, want het dwingt om tot scherpte te komen. Onze neiging is om snel tot consensus te willen komen en dat uitstellen is best lastig.” Het is de uitspraak van één van de bestuurders, die breed wordt herkend. De Belgische politicologe Chantal Mouffe (1943) bekritiseert een politiek van te veel polderen en compromissen sluiten. Ze laat het verschil zien tussen antagonisme, een vorm van vijandschap, en agonisme: de strijd aangaan zonder de ander te willen vernietigen. Via dat agonisme kunnen fundamentele onderliggende waardenpatronen naar boven komen en inzichtelijk worden. Ook in de bestuurstafel wordt de waarde van een goede discussie gezien, maar blijkt ook dat we daar in het gewone werk weinig tijd en vorm voor maken. We komen eerder in een comfortabel, onderzoekend gesprek waarin we zoeken naar een gedééld beeld – consensus.
Creatieve co-creatie blijkt onwennig
In de generatieve dialoog verzamelen we een breed scala aan oplossingsrichtingen. “Dit was wat onwennig. We staan meteen in de oplossing-stand en vinden dat we richting moeten bieden, tot keuzes moeten komen. Dat is onze eigen norm; dat we daarvoor zijn. We mogen ook wel eens ‘lui’ zijn en de tijd nemen om breder te verkennen.” Experts in creativiteit pleiten altijd voor een vorm van divergeren of genereren. Door éérst heel veel ideeën te bedenken, groeien de mogelijkheden, de animo en uiteindelijk ook de kwaliteit van oplossingen. Daarbij helpen omwegen: via beelden, voorwerpen of muziek associaties oproepen die later betekenisvol kunnen zijn voor het vraagstuk. Stef Bos zingt daarover: “De omweg is veel mooier. Je ziet meer langs een weg die je niet kent.” De 7 minuten waarin de bestuurders en-en-en-en-en mogen zeggen, blijkt voor de één een cadeau en voor de ander erg onwennig.
Oefening baart kunst
‘Ik ben tegen veganistische kerstdiners’ roept een ander gesprek op dan ‘waarom vinden we het samenzijn bij de Feestdagen belangrijk?’ en weer anders dan ‘op welke manieren kunnen we elkaar helpen om goede voornemens te realiseren?’. Alle kans om weer te oefenen op die waardevolle dialoog tijdens de Feestdagen!
Dr. Pieter Baay, begeleider Bestuurstafels (Kwaliteitsnetwerk mbo) en praktijkinnovator bij Onderwijs124 & Consortium voor Innovatie.
Lees meer over de vier soorten gesprek in het boek ‘Stappen in het Onbekende: Handboek Muzisch Werk’ van Bart van Rosmalen (2024).
